سخني چند در باب

جاويدان خرد

به قلم دكتر بابك عاليخاني

مكتب جاويدان خرد در حال حاضر وارث گنجينه‌ی معنوي سه حكيم بزرگ است: رنه گنون (1886-1951)، آناندا كوماراسوامي (1877-1947) و فريتيوف شوان (1907-1998). گنون، گذشته از تبيين فلسفي-عرفاني عالم متجدد، به معرفي و احياء مابعدالطبيعه حقيقي (metaphysics)، تمثيلات (symbolism) و تشرّف معنوي (initiation) همت گماشت. گنون، تو گويي سهروردي ديگري است كه در جستجوي حكمت عتيق (كه همان خميره ازلي باشد*)، با سير عميق در سنن معنوي چيني و هندي و اسلامي و مسيحي و يهودي و ... به لباب تعليمات ديرينه دست يافته و حاصل تحقيقات خود را با دقت و وضوح رياضي‌وار به رشته تحرير درآورده است.

كوماراسوامي پژوهنده سختكوش، شهزوري‌وار تقريرات گنون را با بررسي گسترده سنتهاي مختلف،‌ خصوصا سنت ودايي، افلاطوني و مسيحي پشتيباني نمود. همچنين به اهتمام وي توجه به هنر سنتي و به ويژه هنر مقدس بيش از پيش در حوزه مطالعات جاويدان خرد وارد شد (كه بعدها به دست تيتوس بوركهارت (1908-1984) صورت نهايي خود را يافت).

شوان نيز به نوبه خود علاوه بر تقرير دقيق نظريه يگانگي جوهري اديان توجه به بعد فضايل معنوي (زيبايي دروني) را كه با سير و سلوك الي الله پيوند اساسي دارد به ميان آورد و بدينسان كاري كه سهروردي در قرن ششم هجري آغاز كرده بود و به سبب محدوديت عمر و سدهاي زباني و تمدني و گرفتاريهاي سياسي تكميل نتوانست كرد، به دست اين سه استاد بزرگ معنوي در قرن بيستم ميلادي صورت تحقق پذيرفت.

مكتب جاويدان خرد را (كه به نام سنتگرايي نيز خوانده مي‌شود) پاره‌اي شارحان دانشمند و وفادار در طول چند دهه كوشش مستمر به همگان معرفي كرده‌اند. از جمله اين گروه، علاوه بر مارتين لينگز (1909-2005) كه سيرت رسول اكرم صلعم را با دقت و بصيرت كم‌نظير گزارش كرده است و درباره شكسپير از ديدگاه هنر مقدس يادگار ماندگاري از خود به جاي نهاده است، از فيلسوف ايراني، دكتر سيد حسين نصر نيز بايد نام برد.

در حوزه مطالعات سنتي، كه اندك اندك شرقاً و غرباً طول و عرض مفصلي يافته بود، جاي سرزمين ميانه و ميانجي، يعني ايران (باستاني-اسلامي)، به شدت تهي بود؛ دكتر نصر كوشيد كه اين خلاء را پر گرداند و چون تحقق اين مهم به‌تنهايي ممكن نبود به ناگزير دست ياري به سوي برخي جستجوگران عاليقدر (خصوصاً هانري كربن) دراز كرد تا به مدد آنان «قاره» ايران معنوي را كشف و به جهانيان معرفي كند.

مع‌الاسف بر اثر گردشهاي روزگار اين كار بزرگ ناتمام ماند تا به امروز كه به همت يكي از بهترين شاگردان دكتر نصر (دكتر غلامرضا اعواني) مرحله تازه‌اي در تاريخچه جاويدان خرد در ايران آغاز شده است، تو گويي بار دگر بوي خوش اشراق در اين سرزمين به مشام مي‌رسد.

---------------------- حاشيه ----------------------

* «و علم حقيقت را در كتاب خود به نام حكمت الاشراق به وديعت نهاديم و حكمت عتيقي كه همواره ائمه هند و فارس و بابل و مصر و قدماي يونان تا افلاطون حكمت خود را دائر بر مدار آن قرار مي‌دادند و قواعد آن را از آن استخراج مي‌نمودند احيا كرديم و اينست همان خميره ازلي» (آخر قسم طبيعيات از كتاب مطارحات)

تاريخچه‌اي از جاويدان خرد

نوشته ويليام كوئين

ترجمه حسين خندق‌آبادي

بهره از نوشته ها بردن با یاد نمودی درست از بُن آنها و آگاهانیدن جاویدان خرد خجسته نیز هست